| पुस्तक | फुलवंती | लेखक | बाबासाहेब पुरंदरे |
|---|---|---|---|
| प्रकाशन | पुरंदरे प्रकाशन | समीक्षण | अक्षय सतीश गुधाटे |
| पृष्ठसंख्या | ६४ | मूल्यांकन | ४.७ | ५ |
छोटीशी जाडी.. पण हातात घेतल्यावर सोडायला नकोसं वाटणारं पुस्तक कसं असतं, हे बाबासाहेब पुरंदरेंची "फुलवंती" वाचताना कळतं. पेशवाईच्या दरबारात नर्तिका फुलवंती येते, आणि तिथं शास्त्रपंडित व्यंकटेशशास्त्री यांच्याशी तिचं नातं जडतं — एवढंच सांगितलं की कथा संपली असं वाटू नये. कारण इथे कथा प्रेमाच्या एका नजरानजरेपासून सुरू होते, पण पुढे ती सन्मान, अहंकार, कला आणि माणूसपणाच्या पैजेपर्यंत जाते. आत्ताच वाचून संपवलं आणि मनात एक प्रश्न झाकोळून राहिला — दरबारात कलावंतीण म्हणून उभं राहणं आणि शास्त्र म्हणून बसणं, या दोन खुर्च्यांमधलं अंतर खरंच किती मोठं असतं?
पुरंदरे यांनी पेशवेकालीन रंग, पोशाख आणि संवाद इतक्या सहज मांडले आहेत की वाचकाला लांब प्रस्तावना लागत नाही. फुलवंती तिच्या नृत्यातून आणि आव्हानातून स्वतःचा ठाव घेते; शास्त्री आपल्या शास्त्राच्या अभिमानातून हळूहळू माणूसपणाला सामोरे जातात. पृष्ठं कमी आहेत, म्हणून प्रत्येक ओळ महत्त्वाची वाटते — इथे फुगवलेली भाषा नाही, पण जी तीव्रता आहे ती मोठ्या कादंबरीतही क्वचित सापडते. वाचताना नकळत आपण त्या पैजेच्या मध्यभागी उभे राहतो. कोण जिंकणार, हे कळायला हवंसं वाटतं.. पण लेखक घाई करत नाही; तो वातावरण विणतो, व्यक्तिरेखा उठावदार करतो, आणि मनाला खिळवून ठेवतो.
मला नेहमीच असं वाटतं की छोटी कथा यशस्वी होते तेव्हा, जेव्हा ती संपल्यानंतरही मनात चालत राहते. फुलवंती तसंच करतं. कला कशासाठी? सन्मान कोणासाठी? आणि प्रेम कधी कर्तृत्वावर, नावावर, पैशावर लाथ मारायला शिकवतं — हे प्रश्न पुस्तक उघडं ठेवतं. नुकत्याच चित्रपटानिमित्तानं ही कहाणी पुन्हा चर्चेत आली आहे, तेव्हा मूळ लेखन हातात घेणं अधिकच अर्थपूर्ण वाटतं. सिनेमा दृश्यं देतो; पुस्तक मात्र मनातले प्रश्न उरतं. बाबासाहेबांची ऐतिहासिक नजर इथेही स्पष्ट आहे — इतिहास फक्त लढाया नव्हे, तो दरबारातल्या माणसांच्या निवडींमधूनही लिहिला जातो. लेखणी तलम आहे, पण वेध घेणारी आहे.
इथेच मी थांबतो. फुलवंती आणि शास्त्री यांच्यातील पैज कशी सुटते, शेवटी कोण काय सोडतं — हे वाचकांनी स्वतःच्या डोळ्यांनी पहावं. कारण उत्कंठा इथेच आहे, आणि ती हुरहूरच पुस्तक हातात घ्यायला भाग पाडते. सारांशात कळलेलं कधीच पुस्तकातल्या अनुभूतीसारखं नसतं. एका बैठकीत वाचून होणारं हे पुस्तक असूनही, शेवटच्या पानानंतरही कथा मनात घर करून राहते. पेशवेकालीन कथा आवडणाऱ्यांनी आवर्जून वाचावं; चित्रपटानंतर मूळ मजकूर घेतल्यास अनुभूती दुप्पट होते. तुम्हाला कसं वाटलं, नक्की कळवा!
अजून वाचा: छावा · पानिपत · श्रीमान योगी
